ویراستار: سیما غفارزاده

طرح جلد: نغمه شاهرضایی

صفحه‌آرایی و چاپ: نشر رها

شابک نسخهٔ چاپی:         ‎978-1-7777355-2-4
شابک نسخهٔ الکترونیک:  ‎978-1-7777355-3-1

برگرفته از کتاب:

فرضیه یا انگاره، حدسی است که قابل‌آزمایش بوده و از اهمیت والایی برخوردار است، زیرا پایۀ تحقیقات بعدی می‌شود. به‌بیان ساده‌تر، هر فرضیه می‌تواند مورد آزمایش قرار گیرد و نقد و بررسی شود. 

در جوامع پویا وقتی فرضیه‌ای بیان می‌شود، دیگران نقد و بررسی آن را آغاز می‌کنند و آن فرضیه به‌گونه‌های مختلف راستی‌آزمایی می‌شود. نتایج آزمایش هر چه باشد، بی‌پرده منتشر می‌شود. باید توجه داشت که اگر «فرضیه» نباشد، تلاش و تحقیق بعدی هیچ‌گاه شکل نمی‌گیرد، از این‌روست که نقش مهم آن روشن می‌شود.

معمولاً فرضیه از طرف افرادی بیان می‌شود که نسبت به موضوعی خاص مطالعه و نگاهی پرسش‌گر دارند. این افراد در بسیاری مواقع از فیلسوفان، سیاستمداران و هنرمندان و… بوده‌اند.

در جوامع پویا، مهم نیست چه کسی فرضیه می‌دهد. ارسطو باشد یا افلاطون، فروید باشد یا… در مرحلۀ اول محققان با شک و تردید به آن نگاه می‌کنند. با تحقیق‌های مختلف درستی یا نادرستی آن را بررسی می‌کنند، سؤال‌ها و جواب‌ها مطرح می‌شود و در نهایت، فرضیه در سطح وسیع پذیرفته، کامل‌تر و/یا رد می‌شود. با رد شدن هر فرضیه، راه جدیدی برای صاحب آن باز می‌شود. طرح قدیمی از ذهن پاک و تلاشی نو آغاز می‌شود. 

در جوامع ایستا کمتر کسی به «فرضیه» عکس‌العمل نشان می‌دهد. گروهی برای نقد و بررسی شکل نمی‌گیرد. از بزرگان کیش شخصیت ساخته می‌شود و هر آنچه آن‌ها بیان ‌کنند، بی‌هیچ چون‌وچرایی پذیرفته می‌شود. با فرضیۀ آن‌ها به‌گونه‌ای رفتار می‌شود که گویا مرحلۀ راستی‌آزمایی آن گذشته و مورد قبول نیز قرار گرفته است. از آنجایی که نظریه‌پرداز شخصیتی مورد احترام و اعتماد است، آزمایش، نقد یا زیرسؤال‌بردن فرضیۀ او، بی‌احترامی به او محسوب می‌شود. این نوع فرهنگ، از پویایی جامعه به‌شدت جلوگیری می‌کند.

در عرصۀ نمایش سنتی ایران نیز به‌خاطر کمبود اسناد، تاکنون ده‌ها فرضیه برای شخصیت حاجی‌فیروز و سیاهِ نمایش رو‌حوضی مطرح شده است که با هم صد و هشتاد درجه اختلاف دارند. همچنین فرضیه‌هایی در ارتباط با نمایش میر نوروزی منتشر شده که امروزه منابع کتاب‌ها و مقاله‌ها شده است، بی‌آنکه این فرضیه‌ها توسط گروه بعدی یعنی محققان و علاقه‌مندان بررسی شده و مرحلۀ راستی‌آزمایی را گذرانده باشند.

نگارنده با شک و تردید به این فرضیه‌ها نگاه کرده و به راستی‌آزمایی آن‌ها پرداخته است.